Inkubiri y’ifungwa ry’amashuri makuru ntiyaba yarirengagije itegeko riyagenga?

Inama y’Igihugu y’Amashuri Makuru mu Rwanda(HEC) yahagaritse amashuri n’amashami nyuma y’igenzura ryakozwe bagasanga batujuje ibisabwa.

Iri fungwa ryagize ingaruka ku babyeyi, abanyeshuri, abarezi n’abakozi bakoraga muri kaminuza n’amashuri makuru yafunzwe.

Aya mashuri yahagaritswe muri Werurwe 2017. Ni  Rusizi International University,Singhad Tehcnical Education Society(STES) , Mahatma Ghandi University-Rwanda na Nile Source polythechnic of applied arts.

Hari n’ayahagarikiwe by’agateganyo zimwe muri porogaramu z’amasomo yatangaga, ni University of Technology and Arts of Byumba (UTAB), Open University of Tanzania,University of Gitwe, Jomo Ketta University of Agriculture and Technology, Institut Catholique de Kabgayi (ICK) na Institut d’Enseignement Superieur de Ruhengeri (INES-Ruhengeri).

Ese iri funga ryuhabirije itegeko rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere by’amashuri makuru?

 Itegeko N°01/2017 ryo ku wa 31/01/2017 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere by’amashuri makuru mu Rwanda rigena ko aya mashuri ahabwa igihe cy’imyaka ibiri yo guhuza ibyo riteganya nkuko biteganywa mu ngingo ya 66 y’iri tegeko.

Impamvu zagombye gutuma ishami runaka cyangwa ishuri rifungwa by’agateganyo bigenwa mu ngingo ya 27.

Igira iti “Ishuri rikuru cyangwa ishami ryaryo, rishobora gufungwa by’agateganyo kubera imwe mu mpamvu zikurikira; kutubahiriza ibiteganywa n’iri tegeko kimwe n’andi mategeko akurikizwa mu gihugu mu bijyanye n’imikorere n’imitunganyirize by’amashuri makuru; umutekano muke; kutubahiriza ibipimo ngenderwaho mu mashuri makuru n’ indi mpamvu idasanzwe.”

Icyemezo cyo gukuraho icyemezo cy’ifungwa ry’agateganyo ry’ishuri rikuru rya Leta, irihuriweho na Leta n’abikorera ku bw’amasezerano iryigenga cyangwa ishami ryaryo gifatwa na Minisitiri, nkuko bigaragazwa mu ngingo ya 28 y’iri tegeko.

 Icyemezo cyafashwe nticyanyuranyije n’itegeko?

Amashuri ahabwa imyaka ibiri yo kunoza ibijyanye n’iri tegeko, kuzuza ibisabwa n’ibindi, nkuko bigaragara mu ngingo ya 66 y’iri tegeko igena ibijyanye n’ igihe cy’inzibacyuho yahawe.

Igira iti “Amashuri makuru ya Leta, ahuriweho na Leta n’abikorera ku bw’amasezerano n’ayigenga akorera mu Rwanda, ahawe igihe kitarenze imyaka ibiri (2) uhereye igihe iri tegeko ritangarijweho mu Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda, kugira ngo amabwiriza, amasezerano, imiterere n’imikorere byayo bihuzwe n’iri tegeko.”

Iya 68 igira iti “ Ivanwaho ry’itegeko n’ingingo z’amategeko binyuranyije n’iri tegeko, Itegeko n° 27/2013 ryo ku wa 24/05/2013 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere by’amashuri makuru, n’ingingo zose z’amategeko abanziriza iri tegeko kandi zinyuranyije na ryo bivanyweho.

Ingingo ya 69: Igihe iri tegeko ritangira gukurikizwa Iri tegeko ritangira gukurikizwa ku munsi ritangarijweho mu Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda, ku wa 31/01/2017.

Kuba iri tegeko ryarasohotse muri Mutarama 2017, ibyakorwa kuri aya mashuri ntibyagombye gukorwa mbere y’umwaka wa 2019. Ibi bijyanye no kuyafunga, gufunga amashami ndetse n’ibindi, nyamara yafunzwe muri Werurwe 2017, itegeko riyagenga ritaramara amezi abiri.

Icyo umunyamategeko abivugaho

Ingingo y’itegeko mu Igazeti ya Leta

Umwe mu banyamategeko baganiriye na Bwiza.com yavuze ko itegeko ryiregangijwe.

Ati Itegeko ubwaryo ​rirasobanutse nta n’impamvu yo gushakira ahandi. Nahoze ndeba niba hari andi mategeko cyangwa amabwiriza wenda yaba anyuranyije naryo ariko ntabyo. Uretse ko muri rusange itegeko rishya rikuraho ayaribanjirije. Kubera iyo mpamvu mwabaza ababishinzwe igituma bashyize mu bikorwa itegeko mu buryo ritateganyaga.”

Akomeza avuga ko muri rusange, iri tegeko ryahesha amashuri yafungiwe, uburenganzira bwo gukomorerwa mu gihe bacyuzuza ibisabwa naryo.

Ati “Ntabwo iriya myaka ibiri yagenwe nta mpamvu, gusa hakenewe icyo urwego rwabikoze rutangaza kuri iki kibazo.”

Ku bijyanye niba abafashe iki cyemezo bidashobora kubagiraho ingaruka, avuga ko hari uburyo bikorwamo.

Ati “Kwica itegeko nk’iri, uwabikoze ntiyahanwa criminally (mu nshinjabyaha) ariko mu buryo buri administrative (mu rwego rw’ubuyobozi) yahanwa, yakweguzwa se niba biteganyijwe cyangwa agahabwa ibindi bihano biteganyijwe mu itegeko rimugenga iyo yakoze ikosa mu rwego rw’akazi.”

Inama Nkuru y’amashuri makuru ibivugaho iki?

Icyemezo cyo gufunga aya mashuri cyatangajwe n’uwari umuyobozi w’Inama y’Igihugu y’Amashuri, Dr Mugisha Sebasaza Innocent.

Icyo gihe yavuze byakozwe hagamijwe gukebura amashuri ari kujya munsi y’umurongo yiyemeje.

Agira  ati “Hari amashuri yabonye inzandiko za mbere, amashuri 10, buri shuri ryagiye rihabwa amezi atandatu. Ariko byumvikane ko nta shuri ryafunzwe na rimwe. Ibyo guhagarika isomo, ikigo cyangwa porogaramu ni ibintu Minisiteri y’uburezi ihabwa n’amategeko.”

Dr Mugisha yaje gukurwa kuri uwo mwanya n’Inama y’Abaminisitiri yo ku wa  5 Mata 2017, nyuma y’ibyumweru bibiri atangaje iki cyemezo.Yasimbuwe na Dr Muvunyi Emmanuel  ku buyobozi bw’uru rwego.

Uyu ni na we Bwiza.com yavugishije ku bijyanye n’icyo uru rwego ruvuga kuri iki kibazo. Yavuze ko  azagaragaza aho bahagaze  kuri iki kibazo mu cyumweru gitaha kuko arwaye.

Abanyeshuri bigaga muri aya mashami  n’amashami yahagaritswe bakomeje kubunza imitima y’aho bazerekeza. Hari bamwe bajyanye mu mashuri ya Leta arimo ishuri ry’abaforomo n’ababyaza rya Rwamagana ndetse n’irya Kabgayi. Gusa hari abandi babuze aho berekeza n’abahise bajya kwiga mu mahanga.

Nyamara ubwo yafungwaga, Minisitiri w’Uburezi, Dr Musafiri Papias Malimba yavuze ko kuyahagarika biri gukorwa mu buryo bwo kurengera ireme ry’uburezi, kuko ariryo riri guhabwa umwanya uhagije mu burezi bw’u Rwanda, kandi ko leta izabafasha kubona ahandi bakomereza amasomo yabo.

Kanda hano ujye ubona amakuru yihuse kandi kugihe kuri Facebook no kuri twitter

Bwiza.com



from bwiza http://ift.tt/2uUf3zo
via IFTTT

No comments:

Post a Comment